Glyfosaat




Wat is glyfosaat?


Glyfosaat is een actief bestanddeel in veel herbiciden of onkruidbestrijdingsmiddel. Glyfosaatproducten zijn toegelaten in meer dan 160 landen wereldwijd. In België onderscheiden we twee categorieën van gebruikers:
  1. De professionele gebruikers, met als grootste groep de landbouwers, die het vooral toepassen voor ze hun veld inzaaien of beplanten. Ook voor de graslandhernieuwing van weiden wordt het vaak gebruikt. In de fruitteelt wordt het product tussen de rijen gespoten.
  2. De amateur-tuiniers. Zij gebruiken het middel in de tuin, maar ook om onkruid op bv. opritten en terrassen te doden.
Hoe werken glyfosaatmiddelen?

Glyfosaatmiddelen zijn totaalherbiciden, wat betekent dat het zowel grassen als breedbladige onkruiden bestrijdt. In België en Europa worden deze producten door meerdere producenten verkocht. Het wordt curatief ingezet tegen reeds aanwezig onkruid. Het middel wordt opgenomen door de bladeren, en verspreidt zich dan in de plant. Vervolgens blokkeert het er een enzyme (dat niet voorkomt bij mensen of dieren) dat belangrijke aminozuren aanmaakt. Hierdoor sterft de plant binnen één à drie weken af. Glyfosaat wordt relatief snel afgebroken door de micro-organismen in de bodem, wat het mogelijk maakt om snel na gebruik in te zaaien.

Een belangrijk voordeel hiervan is dat het niet enkel het zichtbare deel van de plant, maar ook de wortel doodt. Op die manier zal het onkruid niet terugkomen. Dat is vooral belangrijk voor meerjarige onkruiden.

Waarom bestaat er een controverse rond het gebruik van glyfosaatmiddelen?


De vergunning van stoffen zoals glyfosaat wordt periodiek hernieuwd door de EU, en wel voor een standaardperiode van vijftien jaar. De vorige vergunning liep tot 30 juni 2016 en heeft nu een verlenging gekregen tot 31 december 2017. Tegen die datum zal het European Chemicals Agency (ECHA) de indeling van glyfosaat omtrent zijn eventuele kankerverwekkende eigenschappen herzien.

Door de grote hoeveelheid studies en beschikbare gegevens heeft het herbeoordelen van glyfosaat vier jaar in beslag genomen. Tijdens dit proces waren alle EU-lidstaten, evenals ngo’s, in de gelegenheid commentaar te geven. Het Duitse instituut voor risico-inschatting (BfR), dat het voortouw had bij het evaluatieproces, gaf een positief oordeel over verlenging van de vergunning. Dit positieve oordeel werd later bevestigd door de European Food Safety Authority (EFSA). In België deelt FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu het positieve oordeel. Dus, glyfosaat is bij gebruik volgens het etiket veilig voor mens, dier en milieu.

Glyfosaat wordt vaak in verband gebracht met genetisch gewijzigde organismen (ggo’s). Er bestaan immers gewassen die genetisch gewijzigd zijn zodat ze niet langer gevoelig zijn voor glyfosaat (vb. soja). Echter in België worden er geen genetisch gewijzigde gewassen geteeld.

Is glyfosaat giftig voor de mens?

Alle stoffen, zelfs producten die we dagelijks gebruiken kunnen giftig zijn naargelang de hoeveelheid en de frequentie van blootstelling. Belangrijker is dus de vraag naar de maximale waarden die een persoon kan opnemen, zowel eenmalig als over een langere periode.

Voor de acute toxiciteit geldt dat glyfosaat minder toxisch is dan nicotine (ongeveer 100x minder), cafeïne (meer dan 25x minder) en zelfs vitamine A (meer dan 2,5x minder).

Voor de chronische toxiciteit geldt dat de veiligheidsmarges zo groot zijn dat zelfs in het slechtste geval een persoon slechts 4% van de dagelijks toegestane hoeveelheid glyfosaat kan opnemen. Bij mogelijke inname wordt glyfosaat (in water oplosbaar) via de urine uitgescheiden uit het lichaam, waardoor er geen sprake is van een problematische opstapeling in het lichaam (bio-accumulatie).

Zoals alle gewasbeschermingsmiddelen op de markt, voldoen ook glyfosaatmiddelen en de verpakkingen ervan aan de strenge normen die door regelgevende en gezondheidsinstanties zijn gesteld om het publiek, met inbegrip van zuigelingen en kinderen, te beschermen.

Is glyfosaat kankerverwekkend?

In maart 2015 classificeerde het International Agency for the Research on Cancer (IARC), een agentschap dat kijkt naar allerlei mogelijke kankergevaren, glyfosaat als een ‘waarschijnlijk kankerverwekkende stof’. Andere zaken die in dezelfde categorie werden ingedeeld zijn bv. rood vlees en beroepen zoals kapper (https://gmoanswers.com/sites/default/files/iarc-infographic.pdf).

IARC kijkt echter enkel naar een beperkt aantal publiek beschikbare gegevens. Ze doen bijgevolg geen volledige analyse van alle beschikbare studies. Bovendien kijkt het IARC niet naar het reële risico, maar enkel naar indicaties van mogelijke gevaren. Zo kan bv. ook een scheermesje gevaarlijk zijn, als het niet wordt gebruikt waarvoor het bedoeld is.

Bovendien mag de classificatie van het IARC zeker niet overschat worden. Zo staan zonlicht en alcoholische producten, waar wellicht iedereen meer mee in contact komt dan met glyfosaat, geclassificeerd als ‘zeker kankerverwekkend voor mensen’, een categorie hoger dan glyfosaat dus. De IARC classificaties dienen bijgevolg niet als basis om een verbod te vragen, maar als aandachtspunt om op een verantwoorde manier met de stoffen om te gaan! Bijvoorbeeld: “alcohol drink je met verstand”, “smeer zonnecrème voor je in de zon gaat liggen”, “drink koffie met mate”, “eet niet meer dan 30g rood vlees per dag”,… en dus ook “gebruik gewasbeschermingsmiddelen op een correcte manier”.

Naast de Europese instanties hebben ook nationale instanties het IARC rapport onderzocht. De IARC-evaluatie van glyfosaat wijkt eveneens af van de conclusies van regelgevende instanties elders in de hele wereld en zelfs van andere bureaus van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De Minister van Volksgezondheid en de federale overheid, verantwoordelijk voor de toelating van glyfosaathoudende producten op de Belgische markt, reageerde als volgt: “Gelet op deze situatie is de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu van oordeel dat er onvoldoende redenen zijn om nu al over te gaan tot beperkende maatregelen ten aanzien van glyfosaat, laat staan om de stof te verbieden.” (www.fytoweb.be)

Hoe kan ik glyfosaatmiddelen op een veilige manier gebruiken?

Naast glyfosaat bevatten glyfosaatmiddelen meestal ook andere stoffen zoals uitvloeiers om de opname door het blad te verbeteren, deze eindproducten vallen onder een toelatingsprocedure die minstens even strikt is als die van de geneesmiddelen.

Voor gewasbeschermingsmiddelen wordt eerst de actieve stof (bv. glyfosaat) op Europees niveau grondig geëvalueerd. Daarna volgt er in België opnieuw een strenge evaluatie op het eindproduct. Pas wanneer op beide niveaus officieel de goedkeuring gegeven is, mag het middel op de markt worden gebracht. Voor consumentengebruik zijn er bijkomende vereisten gesteld zoals een aangepaste kleine en veilige verpakking, aangepaste taal op het etiket en een verplichte doseringsdop.

Bij gebruik van glyfosaat is het – zoals bij elk gewasbeschermingsmiddel – noodzakelijk om de aanwijzingen op het etiket nauwgezet te volgen. Eventuele risico’s en beperkingen staan daar vermeld om een veilig gebruik te kunnen garanderen.

Welk effect heeft het gebruik van glyfosaat op bijen en andere insecten?


Het effect van glyfosaat en glyfosaatproducten op insecten is uitgebreid getest. Glyfosaat is niet verantwoordelijk voor bijensterfte. Bijensterfte is een gevolg van verschillende factoren.

Is er al een verbod op glyfosaatproducten in andere EU landen?

We betreuren dat verkeerdelijk in de media boodschappen zijn verspreid dat de verkoop van glyfosaatmiddelen intussen verboden zou zijn in Nederland en Frankrijk. Dit is niet correct. Wel zijn in Frankrijk maatregelen genomen om de verkoop van alle gewasbeschermingsmiddelen voor amateurs te verbieden vanaf januari 2019.